Սպորտը՝ կյանքում․ մարզական դաստիարակների վերապատրաստումներ

Սպորտն իմ ողջ գիտակից կյանքի ընթացքում ուղեկցել է ինձ։ Այն իմ հիշողության մեջ է այն ժամանակվանից, երբ հայրիկս առավոտյան ժամը վեցին արթնացնում էր բոլորիս` նախավարժանք անելու։ Կարատեի որոշ շարժումներ էր սովորեցնում, հետո ինձ ու քրոջս տանում էր՝ Ավանի սար ու ձորով վազելու։ Հայրս կարևորագույն ուղի էր ընտրել իր ընտանիքի համար, քանի որ կարատեն ինքնակատարելագործման գնացող մարդու ուղի է։ Այն արվեստ է՝ մարմնի, հոգու և մտքի, օժտում է գնահատելու և հարգելու կարողությամբ այնպիսի արժեքներ, ինչպիսիք են ազնվությունը, բարեկրթությունը, առողջ դատողությունը, ինքնավստահությունը, համեստությունը, աշխատասիրությունը, պարտքի ու պատասխանատվության զգացումը, քաղաքացիական արիությունը, նպաստում է տիրապետելուն դրանց, թույլ է տալիս մարդուն կողմնորոշվել կյանքում, ճիշտ որոշել իր անելիքը, տեսնել ու  շտկել թերությունները, ճիշտ ընտրել նպատակին հասնելու միջոցներն ու ուղիները[1]։

Վերցնելով առաջադեմ երկրների հանրակրթական հաստատություններում մարմնակրթության դասերին իրականացվող մարզական մեթոդները, խաղերը,  համադրելով իմ փորձը՝ գիմնաստիակայի և կարատեի ասպարեզում, մշակեցի վերապատրաստումներ անցկացնելու իմ ծրագրերը, մեթոդները, իսկ ձեռքբերումը 2-5 տարեկանների խմբերում ամենօրյա մարզական պարապմունքներ անցկացնող դաստիարակների մեծ ոգևորությունն է՝ մարզական իմացումի հրճվանքը։
Այս տարիքային խմբի երեխաների մարզական պարապմունքները միանշանակ պետք է հիմնված լինեն խաղերի վրա։ Խաղը երեխայի անբաժան մասնիկն է, որը նկատելի է դեռ օրորոցից։ Եթե ուշադրություն դարձնեք, կտեսնեք, թե ինչպես է նորածինը հարվածում օդում՝ ձեռքերով ու ոտքերով, հետո մարզում մատիկները, ամուր կառչում որևէ տեղից, ձգվում։

Սպորտ բառը հին ֆրանսերեն desport բառի կրճատված ձևն է, որը նշանակում է խաղ, զվարճանք։ Հայերեն այն մարզանք բառի հոմանիշն է՝ մարմնի զարգացմանն ու ամրապնդմանը ծառայող զանազան կարգի մարմնամարզությունների, խաղերի ու վարժությունների ընդհանուր անվանումը։
Գոյություն ունեն սպորտի հարյուրավոր տեսակներ, որոնք իրենց բնույթով կարող են լինել թիմային, անհատական, անգամ տախտակային (օրինակ՝ շախմատ և խաղաքարտային), բայց այնուամենայնիվ, մեծամասամբ սպորտը հիմնված է ֆիզիկական աթլետիզմի վրա։ Սպորտի մեջ ներառվում է նաև մրցակցության որոշակի աստիճան, սակայն բոլորի հիմքում ընկած է ազնվությունը և հարգանքը հակառակորդի և մարզչի նկատմամբ։ Բացի որոշակի մարզական հնարքներից՝ մարզիչը պետք է յուրաքանչյուր պարապմունքի ժամանակ, խաղի ընթացքում սանի մեջ սերմանի այս հատկանիշները։

Հայաստանի Հանրապետության մանկապատանեկան սպորտի մասին օրենքը կարգավորում է սպորտի բնագավառում մի շարք ծրագրային հիմունքներ, որոնցից են առողջ կենսակերպի և անհատի կրթման ու զարգացման հետ կապված հարաբերությունները:  Օրենքի նպատակն է մանուկների ու պատանիների բազմակողմանի զարգացման, առողջ կենսակերպի, ֆիզիկական կուլտուրայով և սպորտով զբաղվելու անհրաժեշտ պայմանների ապահովումը, ինչպես նաև մանկապատանեկան սպորտի ոլորտում աշխատող մարզիչ-մանկավարժների, բժշկական կադրերի պատրաստումը և վերապատրաստումը, մանուկների ու պատանիների պարբերաբար ներգրավումը մարզական պարապմունքներին, բարձրակարգ մարզիկների պատրաստումը, ուսումնամարզական միջոցառումների պարբերաբար անցկացումը։

Ուզում եմ առանձնացնել «մանուկների ու պատանիների պարբերաբար ներգրավումը մարզական պարապմունքներին» դրույթը։ Շատ կարևոր է, թե ինչպես, ինչ մեթոդով կներգրավվեն նրանք սպորտի մեջ։ Սակայն, մինչև երեխան գիտակցի, որ իրեն սպորտն անհրաժեշտ է այնքան, որքան ամենօրյա սնունդը և ավելի քան ամենօրյա առարկայական ուսուցումը, մեծ ջանքեր կպահանջվեն նրան մարզական ճկուն ու ռիթմիկ վիճակի բերել-հասցնելու համար։ Նախադպրոցական ու դպրոցական տարիքում է ձևավորվում մարդու շարժողական պատրաստության և առողջության հիմքը: Ուստի պատասխանատուն այստեղ մեծահասակն է, ում  խնամքի ներքո գտնվում է երեխան։ Մասնագետներն ահազանգում են, որ տարեցտարի նկատվում է այդ տարիքային խմբերի երեխաների շարժողական պատրաստականության ու առողջական վիճակի վատթարացում, առողջական շեղումներով երեխաների ավելացող թիվ։ Դա վկայում է, որ հայ երեխաների շարժողական պատրաստականության ու առողջական վիճակը գտնվում են ցածր մակարդակի վրա։

Յուրաքանչյուր երեխա անցնում է սոցիալական զարգացման բազմաթիվ փուլերով։ Այդ փուլերից մեկը մանկապարտեզն է։ Որպես «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի նախակրթարանի և կրթահամալիրում վերապատրաստվող դաստիարակների մարզական պարապմունքների վերապատրաստող՝ ուզում եմ ներկայացնել մեր փորձը, ձեռքբերումները և ամփոփել արդյունքները։
Քննարկենք 2-5 տարեկան երեխաների մարզական դաստիարակությունը. այդ տարիքում երեխան սովորաբար տիրապետում է բնական շարժումներին` քայլք, վազք,  ցատկ, նետում, մագլցում, սողանցում, քայլում են սահմանափակ հենման մակերես ունեցող նստարանի, տախտակի, գերանի  վրայով: Դաստիարակ-մարզչի դերը կայանում է նրանում, որ նա կազմակերպի ամենօրյա խաղեր, նրանց հետ խաղալով՝ ցույց տա շարժումների, շարժախաղերի ճիշտ կատարումը, քանի որ շարժումների ճիշտ կատարման տեխնիկան  նպաստում է  երեխայի ոսկրային, մկանային, նյարդային, սիրտ-անոթային, շնչառական համակարգերի ներդաշնակ զարգացմանը, առողջության ամրապնդմանը: Շարժախաղերը բազմազան են։ Շարժախաղը, որը կընտրի դաստիարակը, պետք է տևի քսան րոպեից ոչ ավելի և ուղղված լինի որևէ խնդրի լուծմանը, օրինակ՝ խաղերից մեկը զարգացնի շարժողական ակտիվությունը,  համարձակությունը, մյուսը՝  ընկերներին օգնելը, համագործակցելու կարողությունները, ուշադրությունը, հաջորդը՝ մշակի արագաշարժություն, ճկունություն, չորրորդը՝ արագ կողմնորոշվելու, դժվարությունները հաղթահարելու ընդունակություններ, հինգերորդը՝ ֆիզիկական ուժ, կամք և այլն։ Պարապելիս երեխաներին պետք է հագցնել թեթև, ազատ, բացառել ավելորդ արդուզարդը, վտանգավոր առարկաները հեռացնել տարածքից, ճկունության վարժություններ կատարելիս երբեք չցավեցնել երեխային, քանի որ դա կարող է հիասթափություն և վախ առաջացնել մարզումների հանդեպ, կարող է նաև լուրջ վնասվածք հասցնել երեխային։ Պարապմունքից հետո պարտադիր է պահել հիգիենայի կանոնները՝ օճառով լվացվել, փոխել խոնավ շապիկը։ Սրանք պարզունակ, բայց կարևորագույն օրենքներ են, որոնց դաստիարակները պետք է հետևեն՝ երեխայի ապահովության ու անվտանգության նկատառումներից ելնելով։
Զանազան խաղերի, ուրախ նախավարժանքի, ակրոբատիկ հնարքների մարզումները կրթահամալիրում վերապատրաստվող դաստիարակները ոչ միայն յուրացրին, այլ նաև փոխանցեցին իրենց սաներին՝ ավելի կրեատիվ և ռոդարիական մոտեցումներով։

Ներկայացնում եմ դաստիարակների վերապատրաստման իմ նախագծերը, որտեղ նկարագրված են պարապմունքների անցկացման կարգը, վարժությունների և շարժախաղերի նկարագրությունները և տեսաֆիլմեր։

Ստորև ներկայացված են նախակրթարաններում դաստիարակների կողմից իրականացված մարզական պարապմունքները։

Աղբյուրներ՝

  1. Հայաստանի հանրապետության օրենքը մանկապտանեկան սպորտի մասին
  2. Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց
  3. Վիքիպեդիա ազատ հանրագիտարան

[1] 2000 թ․ ընդունվեցի կարատեի մարզադպրոց՝ Դուքենդո ֆեդերացիա։ Տարիներ շարունակ որակավորման քննություներ հանձնելուց հետո, ստացա սև գոտի, առաջին դան` սպորտի վարպետի կոչում։ 2011 թ-ից աշխատում եմ որպես սենսեյ: Ունեմ միջազգային կարգի սենսեյի որակավորում։

Համար: 
Կրթական աստիճան: 

Կարծիք ավելացնել

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
CAPTCHA
Խնդրում եմ մուտքագրել պատկերված տեքստը
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
  • Deutsch
  • 日本語
  • Հայերեն
  • English
  • Georgian
  • Русский