Իմացության և չիմացության սահմանին

Ցանկացած համակարգում, հատկապես կրթական, գործող միասնականին այլընտրանքի առկայությունը միտված է առավել ամբողջական և առողջ դարձնելու համակարգը: Սա հատկապես բնորոշ է հասարակագիտության ոլորտին, որտեղ, որպես կանոն, աքսիոմատիկ ճշմարտություններ չեն լինում:

Սույն հոդված-ամփոփման մեջ, ես կխոսեմ «Վերընթերցելով պատմության դասագիրքը» նախագծի մասին, որը հնարավոր եղավ իրականացնել Բուն թիմի հետ համագործակցության արդյունքում: Նախագծի հղացումը, մեկնարկը և իրականացումը ունի իր նախապատմությունը: Պատմության դասավանդման, մատուցման, բովանդակային և դասագրքային խնդիրներին անդրադարձ էր կատարվել իմ նախորդ  «Անցյալի խորխորատներում», «Սահմանափակ հերոսի ընկալումը պատմության դասագրքերում. դասագիրք, թե…» հոդվածներում և Բուն TV-ի «Խեղաթյուրված պատմության դասագիրքը` որպես քաղաքական գործիք» հաղորդման մեջ: Հատկապես վերջինն առաջացրեց բուռն քննարկումներ և տեսակետների բախում համացանց տիրույթում: Ըստ այդմ, եղան հիմնավորված և չհիմնավորված տեսակետներ, ինչպես նաև առաջարկություն` հայոց պատմության առցանց դասեր կազմակերպելու: Միտքը կար վաղուց: Սակայն ինչպե՞ս: Բովանդակային ծավալուն տեքստեր հրապարակելը կփոխեր ինչ-որ բան, բայց այդ փուլի համար նպատակահարմար չէր, նոր դասագիրք գրելու հայտ ներկայացնելն ի սկզբանե դատապարտված էր, քանզի հայտնի է, թե ինչպես են անցկացվում այդ մրցույթները: Եվ հանգեցինք տեսադասերի տարբերակին`ընտրելով հատկապես այն թեմաները, որոնք մեր սուբյեկտիվ կարծիքով ունեն լրացուցիչ լուսաբանման կամ այլ մոտեցման կարիք:

Որպես մասնագետ, իմ ներդրումը եղավ կոնկրետ թեմաների շուրջ աշխատելը: Տեղեկատվական և իմացական բազան կար, սակայն նման մասշտաբի հայտով հանդես գալը բավականին դժվար էր: Ուստի պետք էր մեկ անգամ ևս նայել աղբյուրները, հրապարակումները, մամուլը, ինչու չէ,  նաև դասագրքերը: Սխալվելու «հնարավորություն» միշտ էլ կա: Սակայն պետք էր լիովին հիմնավորված խոսք կիրառել, առավել ևս, եթե հաշվի ենք առնում պատմության՝ շատ դեպքերում միֆականացված ընկալումը հասարակության որոշ խմբերի կողմից, կարծրատիպերի առկայությունը [1]: Հատկանշական է նաև չիմացությունը կամ չստուգված տեղեկությունը այլոց պարտադրելը, հատկապես այն դեպքերում, երբ լսում են տրամագծորեն հակառակ տեսակետ, ոչ պակաս հիմնավորված պատմական աղբյուրներով: Մի խոսքով՝ ասելիքը պետք է լիներ մինչև վերջ հիմնավորված, և կարծես թե ստացվեց: Սրանից զատ, վերջին տարիների ընթացքում, ամենատարբեր հարցերի վերաբերյալ ակադեմիական շրջանականերից դուրս լինում են հրապարակումներ, քննարկումներ, որոնց մասնագետը անպայման պետք է ծանոթա, ինչքան էլ դասագրքի հեղինակները շրջանցեն դրանք: Բավականին բարդ էր նաև խմբի հետ աշխատելը, քանի որ խումբը տարատարիք էր:

Սովորողների մասնակցությունը նախագծին

Սովորողների հետ քննարկվեց և մշակվեց բովանդակային մասը, եղան թեմաների առաջարկներ հենց սովորողների կողմից: Այս առումով բավականին ծավալուն աշխատանք կատարեց կրթահամալիրի Ավագ դպրոց-վարժարանի այս տարվա շրջանավարտը՝ պատմության խորացված խմբի սովորող Աիդա Գրիգորյանը:

Այնուհետ ընտրվեց մասնակից սովորողների կազմը` հիմնականում կրթահամալիրի Գիտակների ակումբից: Սովորողները նախապես ծանոթանում և մասնակի ուսումնասիրում էին ներկայացվող թեման, վերջնափուլում հանդիսանում էին ակտիվ մասնակիցը տեսադասերի:

Մեծ հաշվով սա միջոց էր սովորողների և ոչ միայն նրանց համար ծանոթանալու այլ տեսակետի, որը պակաս հիմնավորված չէ, քան դասագրքայինը, բայց դուրս է դասագրքային շրջանակներից:

Հասարակական ընկալում և վերաբերմունք

Այս կետին անդրադառնալը թերևս ամենաբարդն է: Դրական կարծիքներին կամ արձագանքներին չեմ անդրադառնա: Ավելի շատ կխոսեմ բացասականորեն արտահայտված տեսակետների մասին: Նախ նշեմ հետևյալը. այս ամբողջ նախագծի ընթացքում, բովանդակային առումով, միայն մեկ կարծիք եմ ստացել, որի հեղինակը կարողացավ ինձ համոզել, որ հավասարակշռություն է խախտվել: Մնացած բոլոր տեսակետները եղել են կա՛մ անձնական վիրավորանք (դա խոսում է լսարանի մի որոշակի հատվածի անկրթության մասին), կա՛մ այս կամ այն պատմական դեմքի կամ իրողության իրավաբանի դերի ստանձնում, անշուշտ`առանց որևէ փաստարկի (սա առավել ևս հիմնավորում չունի): Սակայն հարկ է փաստել, որ ես պատմաբան եմ, ոչ թե գեղագետ ու պարտավորված չեմ բոլորի էսթետիկական կարիքները բավարարել: Ինչ մնում է հաղորդումներում հնչեցրած տեսակետներին կամ կարծիքներին, ապա յուրաքանչյուրը պատրաստ եմ ապացուցել աղբյուրներով, փաստերով և ոչ միայն: Վերոնշյալ դրսևորումները հատկապես շատ էին այն թեմաների ժամանակ, որոնք մոտ էին մեր օրերին, կամ վերաբերում էին «նուրբ» ոլորտի, ինչպիսին քրիստոնեության հաստատումն էր: Դա բնական է: Հաշվի առնելով և հասկանալով հասարակական որոշակի շերտերի հուզականությունը, որոշ փաստերից անտեղյակ լինելը և պարզապես չիմացությունը, ոչ միայն ես չանդրադարձա այդ տեսակետներին, այլ նաև խնդրեցի նույնը անել այն մարդկանց, ովքեր պատրաստ էին հակադարձելու: Ի վերջո մենք խնդիր էին դրել ստեղծելու ուսումնական այլընտրանքային փաթեթ, ոչ թե հանդես գալու անանուն բամբասանքների դաշտում: Կարծում եմ, մեր խնդիրը լուծեցինք:

Թերացումներ և բացթողումներ

Էական խնդիր կար լսարանի առումով, և դա բնական է. մենք գործ ունենք դպրոցական միջավայրի, ոչ թե ակադեմիական իրողության հետ, ուստի նորմալ եմ համարում այն հանգամանքը, որ մասնակիցների մեջ հսկայական իմացական և տրամաբանական տարբերություն կար: Սա ստիպում էր խոսքը կառուցել տարբեր մոտեցումներով. նույն տեքստը կարող էր ոմանց համար ընկալելի չլինել, իսկ ոմանց էլ շատ պարզունակ թվար:

Որոշ թեմաներ ընտրելիս հաշվի չէինք առել դրանցից ծագող ենթաթեմաները և հնարավոր հարցադրումները (օրինակ Լենինի և Ստալինի վարած հակահայ քաղաքականությունը): Այդ իսկ պատճառով, ստացվեց այնպես, որ ստեղծվեց ոչ ամբողջական ներկայացման կամ մատուցման տպավորություն: Մյուս կողմից, եթե ներկայացվեր ամբողջական և շատ, դա չէր դիտվի օգտատերերի կողմից, քանզի փորձը ցույց է տալիս, որ խելամիտ է առավելագույնը 30 րոպե անել հաղորդումը:

Արդյունքի կիրառելիությունը

Կարծում եմ այս տեսադասերը կարող են օգտագործվել պատմության դասաժամերին (ոչ միայն հանրակրթական դպրոցներում. որոշ հաղորդումներ, կարող են կիրառել նաև բուհական միջավայրում, օրինակ` քրիստոնեության հաստատումը մշակույթի ոչնչացման ճանապարհով, Պավլիկյան և Թոնդրակյան շարժումներ): Կարող է ծառայել որպես տեղեկատվության աղբյուր այն շահառուների համար, ովքեր փնտրում են այլ տեսակետներ և հիմնավորումներ (ինչքանով տեղեկացված եմ, որոշները քննարկվել և ցուցադրվել են UCLA հայագիտության ամբիոնի դասընթացներին):

Այս ամենով հանդերձ, կարծում եմ, որ նախագիծը կայացավ իր ձևի մեջ, տվեց նաև զարգացումների հեռանկար: Այս պահին ունենք շարունակելու մի քանի տարբերակ, որ կհրապարակենք սովորողների հետ քննարկելուց և այս հատվածը ամփոփելուց հետո:

__________________

[1] Օրինակ` Պատկերազարդ պատմության գրքերից մեկում նշվում է, որ Մամիկոնյան տոհմը Չինաստանից է, քանի որ եկել են Ճենաց աշխարհից: Չնայած այն հանգամանքին, որ այս տեսակետը վաղուց հերքվել է և ապացուցվել, որ Ճենաց աշխարհը Հյուսիսային Կովկասում է, այնուամենայնիվ հասարակության մի զգալի խումբ ուզում է հավատալ և հավատում է պատմական միֆին:

Վերընթերցելով պատմության դասագիրքը

  1. Տրդատ 1-ին և կողմնորոշման խնդիրը

  2. Քրիստոնեության հաստատումը մշակույթի ոչնչացման ճանապարհով
  3. Պավլիկյան և Թոնդրակյան շարժումները
  4. Արշակ II և Պապ թագավոր
  5. Վարդանանք և Վահանանք. իրականության զուգահեռներ
  6. Կիլիկիան որպես արևմտյան պետության մոդել
  7. Հայկական սփյուռք
  8. Դավիթ Բեկի իշխանությունը որպես պետության կայացման մոդել
  9. Ռուսական գաղութատիրությունը և Հայաստանը
  10. Անհատի դերը պատմության մեջ
  11. Լենինի և Ստալինի վարած քաղաքականությունը հայերի հանդեպ
  12. Մշակույթի և քաղաքակրթական ընկալումների պարտադրանքը ռուսական միջավայրի կողմից
  13. Առաջին հանրապետության թնջուկը
  14. Խմբակներից մինչև կուսակցություններ.մութ էջեր
  15. Ազգային հարցը և ԽՍՀՄ կործանումը
  16. Երրորդ հանրապետության կայացումը և լուսաբանումը արդի լրատվամիջոցների կողմից

 

Համար: 
Կրթական աստիճան: 

Կարծիք

Միշտ էլ չեմ սիրել "պատմություն" ուսումնական առարկան, որովհետև վստահաբար գիտակցել եմ, որ շարադրվածի մեծ մասը սուտ է. պատմիչները, պատմաբանները միշտ էլ գրել են իրենց ժամանակի իշխանավորների պատվերով ու նրանց դուր գալու շինծու ձգտումներով: Բոլորովին այլ են Վահրամ Թոքմաջյանի մեկնաբանությունները: Կարդացած լինելով բազմաթիվ պատմական աղբյուրներ, և ունենալով տրամաբանական վերլուծություններ անելու համար անհրաժեշտ ունակություններ, որևէ հուզականությունից զերծ սթափ մտածելակերպ, նա կարողանում է իր սովորողներին տալ մեր պատմության համեմատաբար ճիշտ պատկերը: Հաջողություն եմ մաղթում Վահրամին իր հետագա բոլոր նախագծերի իրականացման գործում:

Շնորհակալ եմ միստր Յուրա ջան` պարտավորեցնող կարծիքի համար:

Կարծիք ավելացնել

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
CAPTCHA
Խնդրում եմ մուտքագրել պատկերված տեքստը
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
  • Deutsch
  • 日本語
  • Հայերեն
  • English
  • Georgian
  • Русский