Դասավանդողի իմ հետազոտական աշխատանքը

Դասավանդողի իմ երկար տարիների հետազոտական-ստեղծագործական աշխատանքը մի քանի ուղղություններով 2016-ի դեկտեմբերին ամփոփել եմ իմ «Երևակում եմ դասավանդողի կյանքի իմ հետքը» էլեկտրոնային գրքում, որը հրապարակված է մեր մեդիագրադարանում: Անցել է երկու տարի: Նոր հետազոտական-ստեղծագործական աշխատանքներ եմ արել: Նոր երիտասարդ դասավանդողներ են մուտք գործել կրթահամալիր, և կարծում եմ, որ ժամանակն է՝ արժևորելով հինը՝ ներկայացնել նորը: Այս ամփոփումը կարևորվում է նաև նրանով, որ այս երկու տարիների ընթացքում «Դպիր» մանկավարժական ամսագրում հրապարակված իմ 10-ից ավելի հոդվածներ կապի խափանման պատճառով ջնջվել են, և այստեղ ինձ օգնության հասավ «Երևակում եմ դասավանդողի կյանքի իմ հետքը» էլեկտրոնային գրքի pdf տարբերակը, որի մեջ պահպանվել են իմ բոլոր կարևոր աշխատանքները, և որով ավելի հեշտ ու հարմար է աշխատելը:

Դասավանդողի իմ հետազոտական-ստեղծագործական աշխատանքի հինգ ուղղությունները.

  • անգլերենի դասավանդման մեթոդական մշակումներ
  • մանկավարժական այլոց փորձի ուսումնասիրում
  • համեմատության եզրեր համաշխարհային և կրթահամալիրի մանկավարժական մոտեցումների միջև
  • իմ բողոքը 
  • «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրին՝ սիրով։

Դրանցից առաջինը առանձնացնում եմ «Մխիթար աբբահոր մեծ առաքելությունը» հոդվածը:

Անգլերենի դասավանդման մեթոդական մշակումներ

Ուսուցչի հետազոտական, ստեղծագործական աշխատանքը տարբերվում է ակադեմիական գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատողի հետազոտական աշխատանքից: Եթե լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատողը ուսումնասիրում է ժամանակակից մասսայական լրատվական միջոցների, ժամանակակից արձակի և պոեզիայի, պաշտոնական և առօրյա խոսակցական լեզուների բառերն ու արտահայտությունները և դուրս գրում ամենահաճախ գործածվող բառապաշարը, բառակապակցությունները, դարձվածքները, նորաբանությունները, այլ լեզուներից փոխառությունները, դրանցով մի գիրք է հրատարակում «Հայերենի (որևէ այլ լեզվի) ամենագործածական 2000 բառերն ու արտահայտությունները» վերնագրով, ապա ուսուցչի հետազոտական աշխատանքն է այնպիսի մեթոդական մշակումներ անել, որոնք կնպաստեն այդ բառապաշարի դիտարկմանը, ընկալմանը, յուրացմանը:

Եթե գիտաշխատող լեզվաբանը քերականության իր դասագրքում նշում է, թե ինչպես են կազմվում որակական ածականի համեմատության աստիճանները խնդրո առարկա լեզվում, իսկ այդ լեզվի փորձագետ մեթոդիստն էլ այդ թեման յուրացնելու համար տեքստեր ու վարժություններ է մշակում, ապա դասավանդողի հետազոտական աշխատանքն է լինում որոնել, գտնել, մշակել ու իր սովորողներին առաջարկել այնպիսի ուսումնական գործունեություն, որն առավել արդյունավետն է աշխատում իրական ուսումնական կյանքում, իրական սովորողների հետ, որոնք ունեն տարբեր ակադեմիական կարողություններ, լեզվի իմացության տարբեր նախնական մակարդակներ: Եվ երբ հաջողվում է այս աշխատանքը, առաջանում է սեփական փորձը գործընկերներին փոխանցելու ներքին պահանջը:

Եթե մանկավարժական գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատողը հոգեբանական ուսումնասիրություն-վերլուծությունների հիման վրա իր հոդվածում գրում է, որ ավագ դպրոցի սովորողների սովորելու ներքին շարժառիթը մեծացնելու համար պետք է հաշվի առնել սովորողի ինքնադրսևորմանը նպաստող երեք հոգեբանական գործոնները՝ ինքնավարությունը, կարողությունը, սոցիալապես ինտեգրվածությունը, ապա հետազոտող ուսուցչի աշխատանքն է այնպես կազմակերպել ուսումնական պարապմունքները, այնպես կազմել տնային առաջադրանքները, ուսումնական նախագծի իրականացմանն ուղղված այնպիսի աշխատանքի բաժանում անել, որ յուրաքանչյուր սովորող զգա իր ինքնուրույն աշխատանքի կարևորությունը, սեփական կարողությունների ու գիտելիքի օրեցօր աճը՝ չհամեմատելով դրանք այլ սովորողների կարողությունների և գիտելիքի հետ:

Այս սկզբունքներով աշխատելու արդյունքում են ստեղծվել իմ այս մեթոդական մշակումները:

  • Համացանցի գործածումը՝ անգլերենի դասավանդման հզոր միջոց 
    Կրթահամալիր նոր ընդունված և համացանցով աշխատելու փորձ չունեցող անգլերեն դասավանդողները հետաքրքիր ու օգտակար տեղեկություններ կարող են քաղել այս հոդվածից:
  • Լեզվական խաղեր  
    Սովորողի խոսքը խթանվում է, երբ նա հայտնվում է մի մրցակցային իրավիճակում, երբ պետք է այդ իրավիճակից դուրս գալու համար մի միտք արտահայտել: Այդ հզոր խթանիչը լեզվական խաղն է: Օտար լեզու դասավանդողները մեծապես կշահեն, եթե այս խաղերից գոնե մեկը դարձնեն իրենցը: Որոշ խաղեր կարող են օգտագործել նաև մայրենի դասավանդողները:
  • Գրել սովորեցնելը ավագ դպրոցում 
    Առաջատար կրթական համակարգեր ունեցող երկրներում գրել սովորեցնելը «Teaching writing» դպրոցական ուսումնական պլաններում մի առանձին ուսումնական առարկա է, որը սովորեցնում է սովորողներին գրել գործարար և պաշտոնական նամակներ, հաշվետվություններ, իրադարձությունների մասին հաղորդագրություններ, գրաֆիկական կորերի վերլուծություններ, պաշտոնական հրավերներ (դրանց ընդունումը և մերժումը), ռեֆերատներ, մեծ տեքստերի համառոտագրումներ, դիմումներ, համառոտ ինքնակենսագրական տեղեկատվություններ (CV) և այլ գրելու կարևոր ունակություններ, որոնց ձեռքբերումը անհրաժեշտ է իրական կյանքում: Հոդվածը գրելիս նկատի եմ ունեցել սովորողների հենց այս ունակությունների զարգացումը դպրոցում:
  • Ուսուցման առարկան՝ օտար լեզու և ոչ թե լեզվի մասին գիտելիք -To teach the language and not some knowledge about the language 
    Միջին դպրոցի և առավել ևս` կրտսեր դպրոցի սովորողի համար ոչ մի արժեք չի ներկայացնում դասավանդողի այս նախադասությունը. «Ներկա շարունակական ժամանակը կազմվում է to be օժանդակ բայի ներկա ժամանակի խոնարհված ձևերով և բայի չորրորդ հիմքով»: 
    Այս հոդվածում ներկայացվում են սկզբնական փուլի համար նախատեսված տարբեր վարժություններ, որոնք ոչ թե սովորեցնում կամ ստուգում են որոշակի լեզվական գիտելիքներ, այլ զարգացնում են խոսելու կարողությունը: Հատուկ ուշադրություն է դարձված վարժությունների հոգեբանական և լեզվաբանական հիմքին: Հոդվածը նախատեսված է կրտսեր և միջին դպրոցի 6-7-րդ դասարաններում անգլերեն դասավանդողների համար: 
  • Teaching English in classes of pupils with mixed abilities 
    Օտար լեզու դասավանդողի համար իդեալական դասարանն այն է, երբ բոլոր սովորողները ունեն լեզվի իմացության նույն մակարդակը և լեզվական նույն ընդունակությունները, ինչը իրական կյանքում հազվադեպ է լինում: Հոդվածը լեզվի իմացության տարբեր մակարդակներ և լեզվի ընկալման տարբեր արագություններ ունեցող սովորողներով դասարաններում օտար լեզվի դասավանդումը արդյունավետ դարձնելուն է նպատակաուղղված:
  • Անգլերենի հաղորդակցական կարողությունները զարգացնելու երկու հնարք 
    Հոդվածում փորձ է արված պատասխանելու այս երկու հարցին. ինչպե՞ս անել, որ ամենաչխոսող սովորողին էլ դրդենք խոսելու, և ինչպե՞ս անել, որ ամենաչկարդացող սովորողին էլ դրդենք կարդալու և արժևորելու իր ընթերցելով ընկալելու կարողությունը:
  • Ձյան փաթիլից մինչև ձնագունդ 
    Հոդվածում ներկայացնում եմ խոսքի զարգացման «Ձնագունդ» մեթոդը իմ մեկնաբանությամբ և օրինակներով:
  • Լսել, լսել ու նորից լսել 
    Հոդվածը նախատեսված է ավագ դպրոցում անգլերեն դասավանդողների համար:
    Ուսումնասիրել և ներկայացնում եմ համացանցում առկա այն կայքերը, որոնք զարգացնում են լսելով ընկալելու կարողությունը:

Ուսումնասիրում ենք այլոց մանկավարժական փորձը

Համեմատության եզրեր համաշխարհային և կրթահամալիրի մանկավարժական մոտեցումների միջև

Այլոց մանկավարժական առաջավոր փորձի ուսումնասիրումը հիմնականում այն ուղղություններով է ընթանում, ինչ ուղղություններով մեր կրթահամալիրի մանկավարժական նախաձեռնություններն են, նորարարությունները, գիտափորձերը, և ինձ համար միշտ էլ հետաքրքիր է եղել, թե արդյոք ինչ հաջողություններ են արձանագրված այդ ուղղություններում այլ երկրներում: Այլոց փորձի ուսումնասիրման թեմա ընտրելիս ինձ հաճախ են հուշել նաև կրթահամալիրի տնօրեն Աշոտ Բլեյանը, ուսումնական գծով փոխտնօրեն Գևորգ Հակոբյանը, մանկավարժության կենտրոնը, իսկ վերջերս այդ գործը սկսել է հաջողությամբ առաջ տանել մանկավարժական ակումբը՝ Մարիետ Սիմոնյանի համակարգմամբ:

Երբ թեման ընտրված է, սկսում եմ որոնողական աշխատանքը համացանցում: Անգլերենի իմացությունն օգնում է ինձ ցանկացած թեմայով տեղեկատվական, վերլուծական, քննադատական բնույթի տեքստեր գտնել համացանցում: Համացանցում առկա բոլոր բովանդակային տեքստերի 70-80%-ը անգլերեն է: Google-ի որոնման համակարգում մի քանի տարբերակով որոնման հրահանգներ եմ գրում: Օրինակ, եթե ես ուսումնասիրում եմ դպրոցական ակումբային գործունեությունը, հնարավոր է այսպիսի որոնման հրահանգներ տամ՝

  • School club activities – Դպրոցական ակումբների գործունեություններ։
  • School club problems and the ways to solve them – Դպրոցական ակումբների խնդիրները և դրանց լուծման ձևերը։
  • How are school clubs financed? – Ինչպե՞ս են ֆինանսավորվում դպրոցական ակումբները։
  • Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ ունեն տարբեր երկրների դպրոցական ակումբները:

Որոնման արդյունքում ի հայտ են գալիս ուսումնասիրվող թեմայով բազմաթիվ հոդվածներ: Երբ սկսում եմ աչքի անցկացնել այդ հոդվածները, առանձին մի word office թղթապանակում նշում եմ ինձ հետաքրքրող հոդվածի վերնագիրը, հղումը և կարճ մեկնաբանությունը այն մասին, թե հատկապես ինչը կարող է օգտագործվել իմ ուսումնասիրության վերջնական տեքստում: Երբ նման գրառումները շատանում են, աստիճանաբար ուրվագծվում է թեմայի ուսումնասիրության վերջնական տեքստի սկիզբը, ընթացքը և ավարտը: Միևնույն ժամանակ, անընդհատ աշխատում եմ համեմատության եզրեր գտնել մեր կրթահամալիրում իրականացվող հեղինակային մանկավարժության և ուսումնասիրվող այլոց առաջավոր փորձի միջև: Օրինակ՝ ամբողջ աշխարհում շատ է խոսվում ու գրվում Ֆինլանդիայի մանկավարժական առաջավոր փորձի մասին, բայց տարբեր թեմաներով ուսումնասիրություններում անընդհատ հանգում եմ այն մտքին, որ մեր կրթահամալիրի հեղինակային մանկավարժական փորձը երբեմն չի էլ զիջում: Որոշ ուսումնասիրություններ էլ դրդում են քննադատական խոսք ասել մեր երկրում իրականացվող կրթական քաղաքականությանը:

Իմ բողոքը

Լավն ու առաջադեմը տեսնելը, գնահատելը, տարածելը միշտ էլ գերիշխողն է եղել իմ հետազոտական-ստեղծագործական աշխատանքում, բայց երբ կրթական սխալ քաղաքականություն է տարվում, երբ կրթության կազմակերպումը հետադիմական է, չեմ կարողանում լռել: Հանրապետական առարկայական օլիմպիադայի երեք փուլերի (համայնքային, տարածքային, հանրապետական) կազմակերպման ձևի դեմ եմ բողոքում իմ այս տարիներ առաջ գրած հոդվածով: Խորհրդային տարիներից ժառանգված ձևը չփոխվեց անկախության տարիներին, չփոխվեց նաև թավշյա հեղափոխությունից հետո:

Իմ բողոքն եմ արտահայտել նաև այն իրողության դեմ, որ մեր ավարտական քննությունների պահանջները չեն համապատասխանում չափորոշչային կարողություններին: Այս հարցը այսօր էլ արդիական է:

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրին՝ սիրով

Մի քանի հոդված ունեմ, որոնցում ուզեցել եմ մատչելի լեզվով ու հոգու ջերմությամբ ներկայացնել մեր կրթահամալիրը բոլոր նրանց, ովքեր չեն եղել մեր դպրոցներում ու չգիտեն, թե ինչ է մեր հեղինակային մանկավարժությունը:

Համար: 
  • Deutsch
  • 日本語
  • Հայերեն
  • English
  • Georgian
  • Русский